© Copyright by Erinnerungswerkstatt Norderstedt 2004 - 2017
https://www.ewnor.de / http://erinnerungswerkstatt-norderstedt.de
Ausdruck nur als Leseprobe zum persönlichen Gebrauch, weitergehende Nutzung oder Weitergabe in jeglicher Form nur mit schriftlichem Einverständnis der Urheber!
Diese Seite anzeigen im

Mien Vadder - Richard Dall

Ik heff männichmol wat över mienen Vadder schreeven un gor nich doran dacht, dat dat jo ok Lüüd leest, de em nich kennt oder ok nich kennen könnt, weil se no sienen Dood 1976 eerst no Norderstedt trocken sind.
Mien Vadder weer  Schoolmeister an de Volksschool an de Neendörper Stroot in Gorstedt von 1920 bit 1960.
 
He weer keen gebürtigen Gorstedter , nee , boorn is he in Ellingstedt bi Sleswig in Luusangeln, as he sä. Sien Vadder weer dor Schoolmeister. Se trocken denn üm no Ulsnis an de Slie. Dor wöör mien Grootvadder krank - he weer, as wi hüüt seggt, querschnittgelähmt un müß denn in’n Rollstohl sitten.Dormols weern mien Vadder un sien Süster noch lütte Kinner. Twölf Johr hett mien Grootvadder in den Rollstohl seeten, denn is he storven. Mien Grootmodder hett dat nich licht hatt. Se trock mit de Kinner eerst no Apenrood un dorno no Hadersleben. Dor hett se Seminaristen in ehr Wohnung opnohmen un so to de lütte Rente wat toverdeent.

Dat mien Vadder Lehrer warrn schull, weer kloor. Wat anners geev dat gor nich. As 1914 de Krieg utbröök , harr ge jüst sien Lehrerexamen achter sik. He wöör glieks introcken un hett den ganzen Krieg bit 1918 mitmookt. De meiste Tiet hett he int Elsass in Franreich leegen, dor wo all de Johrn de Eer von Gronoten ümplöögt worrn is. He hett aff un an een Verwundung hatt, is aver jümmers wedder dorhin trüüch kommen. Wiehnachten, wenn de ewige Balleree ophooln dee, hett he mit seine Kameroden un de Franzosen von Gegenöver in’t Niemandsland tosomen fiert. Dat hett dat würklich geeven.
 
Kott vör Kriegsenn hett em dat Malöör doch footkreegen. Een Gewehrkugel drööp em int Gesicht. Dat Geschoss güng twüschen Lipp un Neesflögel rechts in den Mund un boben över dat Zäpfchen in den Hals un bleev twüschen den eersten un den tweten Halswirbel steeken.He keem no Berlin int Krankenhuus un hett dor twee Johr leegen. De Wunn verheel, aver dat Geschoss seet fast in Hals.
 
As he 1920 entlooten wöör, wull he Lehrer warrn. Man no Huus kunn he nich mehr, Nordsleswig weer intwischen dänisch un he wull in Düütschland blieven. He müß een Lehrerstell hebben, de dicht an een Grootstadt leeg, dormit he licht in een Krankenhuus kommen kunn. De Wohl füll op Gorstedt.
 
1920 weer Haseloff Rektor in Gorstedt. He hett sik mit mienen Vadder ünnerhooln un stell ton Schluß een privote Froog un de weer: Dall, können Sie Skat spielen? Dat kunn he, dat harr he veer Johr in Schützengroben un in de Etapp lehrt. So begünn sien Schooldeenst an de Gorstedter Volksschool. Dat gifft noch ‘n Barg Lüüd in Gorstedt, de bi em to School gohn sind. De bi em wat lehrt hebbt oder ok nich, de em argert hebbt un ok welk an de he sein Freud hatt hett. Veele hebbt em loter besööcht, veele müchen em nich ansnacken - he weer jo een Lehrer son Oort Respektsperson.
Aff un an hett ok eener mol een langt kreegen to Recht oder Unrecht - dat weet ik nich.So as ik em kennt heff, keek he sik dat geern von twee Sieden an. Wenn he ‘n nee groote Klass (13 -15 Jahre) för Physik un Chemie kriegen dee, denn sä he jümmers: Wenn du wat utfreeten hest un Stroof verdeent hest, muß du ok dorto stohn. Wenn ik de linke Hand in de Tasch heff, kannst still holn. Wenn ik de aver ut de Tasch treck, denn wohr di weg!
 
Meist hett he aver de lütten Kinner ünnerricht in de veer Grundschooljohrn un weer jüm ehr Klassenlehrer. Dorto keem Physik- un Chemieünnerricht in de böbersten Klassen. He versööch ok, dat praktisch antowennen. Ton Bispill hett he de Kinner verkloort, dat man Benzin - dat brennt - nich mit Woter löschen kann aver mit Sand. Un dat hett he vörmookt - Benzin ansteeken - Woter opgooten - güng nich ut - Sand dorop un foorts weer dat Füür ut. Dat hett mi mol een ehemoligen Schöler von em vertellt. De wull sik no Johrn noch kaputt lachen, dat mien Vadder dat mit Woter versööcht hett, wo he doch vörher grood seggt hett, dat dat mit Woter nich geiht. As ik mienen Vadder dat vertellt heff, sä de bloß: Ewald hett dat noch nich begreepen. So kann dat gohn, wie geseggt, jümmers von twee Sieden bekieken.
 
Nu güng dat mienen Vadder dörch sien Verwundung nich jümmers goot, un männichmol müß he tohuus blieven oder mol wedder int Krankenhuus, wenn de Wehdoog to slimm wöörn. Ik kenn mienen Vadder as lütt Kind bloß mit eenen Koppverband, weil dat so eiter , de tweemol an Dag wesselt warrn müß. He is wohl meist in jedet Krankenhuus in Hamborg west, bit he opletzt no’t Hobenkrankenhuus keem no Professor Brütt. De hett sik dat bekeeken un denn seggt: Wi mööt dat Geschoss dor wedder ruthooln, wo dat ringohn is also dörch den Mund. Un dat Lock över dat Zäpfchen mööt wi wedder losmooken. Dat hett he versööcht in veele Operatschonen. Jedes Mol weer sien Handwarkstüüg nich passend. De Instru-mentenmooker weer bi jede Operatschon dorbi. Un denn hool mien Vadder keen Luft mehr - un se müssen affbreeken. Dorno keem  he wedder no Huus un müß oppäppelt warrn för de neegste. Dat weern slimme Johrn för mienen Vadder un villicht noch mehr för mien Modder. Un den glück dat doch, dat Lock weer wedder open . De Professor kunn mit een Sonde bit an dat Geschoss rankommen. Eenes Nachts keem dat Geschoss von alleen rut, mien Vadder harr dat op de Tung. Mien Modder hool miene Geschwister von de School un se fohrn sofort not Krankenhuus, ik müß bi Oma Rehders blieven. As se endlich de Döör no de Krankenstuuv opmooken, dor seet dor all een an Vadders Bett un dat weer uns Paster Schaper. De Freud weer groot - no neegentein Johr (1918-1937) weer dat Geschoss wedder buten. Dat güng dörch alle Zeitungen - nich bloß in Düütschland.
 
Mien Vadder weer nich bloß Lehrer in Gorstedt… He weer ok in’n Gesangvereen, hett speelt un Regie föhrt bi’n Gorstedter Theotervereen un hett de Kriegsopfer ut de eersten Weltkrieg betreut. He hett veele Kriegsveteronen, de arbeitslos weern, wedder Arbeit besorgt. Un he hett sik  üm de Kriegsgräber bemöht. Denn keem de Nazitiet un ut de Kriegsopferversorgung wöör de National Sozialistische Kriegsopferversorgung un he bleev de Leiter. Domit weer he mit’n Mol politischer Leiter, as dat heet. He müß an neegten November Kränz an de Kriegerdenkmole dolleggen in een Fierstünn, de he möglichst kott holen dee. De Füürwehrkapell speel denn jümmers: Ich hatt’ einen Kameraden... De ganze Schoos harr man eenen Fehler - mien Vadder weer gor nich in de Partei, dat harrn de hogen Herrn översehn. Se wulln em jümmers eenen brunen Antog verpassen, aver he wull keenen hebben. Klook hebbt se dat eerst 1937 kreegen, as alle Beamten zwangsweise in de Partei sien müssen - dort müss he ok rin in den Vereen.
 
De letzten Kriegsjohrn wöör he Utbilder för den Volkssturm. In de Gorstedter Feldmark hebbt se dat Scheeten öövt. De twee Karabiners un de Munitschoon stünnen bi uns in de beste Stuuv. As de Krieg to Enn weer, müssen de Waffen affleevert warrn bin Tommi in de Gorstedter Volksschool. Mien Vadder hett de Karabiners över de Nack nommen, de Munitschoon ünnern Arm klemmt un is hingohn. De Wach vör de School hett foorts sien MP schußbereit hooln - een Düütschen mit twee Gewehre kunn jo gefährlich warrn - aver dor is nix passeert. He hett sik von den Hauptmann mit Handslag veraffscheedt un is no Huus gohn. He weer heelfroh, dat he den Kroom los weer.
 
Denn keemen de slechten Johrn. Wi hebbt Törf mookt, Stubbens roodt un klöövt, Kantüffeln stoppelt, Ohrn sammelt , Brombeern plückt,Sirup kookt ut Rövenschnitzel, Kantüffelmehl mookt - mien Vadder mook allns mit — he weer wedder gesund. He kunn jo nie sienen Kopp dreihn, aver he probeer jedes Handwark un frei sik, wenn he mol wedder wat lehrt harr un wat fardig kreegen hett.
 
Glieks no den 2. Weltkrieg, as wi wedder no School gohn dröffen , fehl dat an Lehrer. Veele sind nich dörch de Entnazifizierung kommen, weil se to lang in de Partei west weern. Veele weern in Krieg fulln oder noch bi Tommies, Amis un Russen insparrt. Dor krreg mien Vadder dree Klassen. In jede Klass weern sösstig Kinner!!  Dat kann man sik gor nich vörstellen. Wat kunn een Lehrer so veel Kinner op een Mol bibringen?
Morgens Klock acht güng he los un keem obends Klock söss wedder no Huus. Dat geev keen Böker- dat geev keen Hefte. Wer eene Tofel harr un eenen Griffel dorto, weer König. Eenmol de Week wöör een Arbeit schreeven op’n Zettel. Wi hebbt uns von uns Verwandten in Ameriko Hefte schicken loten un jüm tweisneeden. Jeder kreeg een Stück för de Arbeit. Dat düütsche Popier ,dat dat aff un an mol geev, weer ut Holt mookt, kunnst Splitter n sehn un weer ruug. Dat amerikonsche weer ganz glatt. De Kinner harrn Möh dorop to schrieven, de rutschen jümmers wedder mit den Bleestift dorop ut. Wenn een Arbeit schreeven weer, seeten wi obends mit dree Mann - mienVadder, mien Süster un ik - bi’t Korrigeern. Alleen kunn mien Vadder dat nicht schaffen. He weer oftmols so mööd un moger aff bit op hunnnertacht Pund! Dor greep de Dokder in un he kreeg Schwerstarbeiter-Zulage. Dat hett scheelt. Ok keem een Lehrer dorto un he kunn een Klass affgeven. Oft hett he seggt: Wat schall ut disse Kinner bloß warrn. Ik kenn se noch nich mol bi Nomen. Un doch is ut disse Kinner wat worrn, wat mien Vadders ganze Freud weer un wat meist nich to begriepen is.
 
No un no keemen nee Lehrer an uns School un de Ünnerricht keem wedder in Swung. De Kinner güngen geern no School - dor geev dat Schulspeisung, oft dat eenzige Warme,wat de Kinner to eten kreegen. Se föhlen sik wohl in de School - so as de beiden Kinner ünnern Schirm an de Eck von’t Schoolhuus. Een lüttet Kunstwark wat meist nich beacht warrt. De sind ut dat sülvige Materiol as de Brunn ton Drinken, de op den ünnersten Flur in de School stünn. Leider hebbt se den tweihaut,as se de School ümbaut hebbt.
 
Dörch de veelen Flüchtlinge un de Butenhamborger leep de School bald över. Siet 1937 weer jo ok de Mittelschool in dit Schoolgebäude ünnerbrööcht mit Kinner ut Gorstedt, Harksheid, Friechsgoov un Glashütt. Een nee School müß her,un de wöör 1952 an Lütjenmoor baut un mien Vadder trock mit üm. He hett dormols een Gedicht mookt, dat ik hier insetten do:

De nee School

Modder hest du dat all höört?
Wi kriegt een nee School!
Dor schall dat Lehrn lichter sein
as in de ool.
 
Dor reekent wi bloß mit Maschien
un haut mol op’n Knoop,
denn bruukt wi gor keen Angst tohebbn
bi Opsatz un Diktoot.
 
Un Reeken warrt di denn so licht
as wenn dat gor nix weer.
Dat Een-mol-een - dat is bestimmt-
dat gifft dat denn nich mehr.
 
Un in de Stünn, dor mookt wi bloß
noch wat wi sülven wöllt;
un geiht een Fensterschiev entwei
denn hett de Lehrer schuld!
 
De Pausen, de warrt denn so lang
as nu de Stünn,
de Tein-Minuten-Stünn,de kriegt wi denn
jo ok ganz licht herüm.
 
Des Morgens könnt wi uns bestelln,
wat wi geern eeten wöllt;
de Bontjes un de Schokolood,
de köst dor gor keen Geld.
 
Un Football, Handball speelt wi dor
bestimmt in jede Stünn.
Wenn bloß de School eerst fertig weer-
dor güng ik geern mol hin!

Zum Richtfest der neuen Schule am Lütjenmoor gesprochen von Heino Müller.
Zur Einweihung am 3.10.1952 nochmals und dazu kam die Antwort der Mutter gesprochen von Tina Pacholke  - auch von meinem Vater geschrieben.

Mien leeve Heini, kiek di an:
de nee School steiht dor.
Man wat du uns all vörtüünt hest,
dat is noch lang nich wohr!
 
Dat mit de Schrievmaschien, mien Jung,
dat sloo di ut’n Kopp;
denn du dröpps doch bi jedes Woort
op den verkehrten Knoop.
 
Un Reeken schall dor lichter sien
un gor keen Een-mol-een?
Veel slimmer warrt dat , segg ik di!
Dor kannst op speen!
 
Fang du man glieks mol an un tell
de Finsterschieven all,
de Döörn un de Muursteen all,
de Fohrrööd in den Stall.
 
Dor froogt de Lehrer di bestimmt all
in de eerste Stünn.
Un du meenst, dat schall lichter sien?
Bill di man bloß nix in.
 
Smiet bloß keen Finsterschiev entwei
se kriegt di bi den Kripps,
se steekt di in een swattet Lock
un eit di op de Büx.
 
Nee, Jung, so eenfach is dat nich           
as du wohl meenst,
du kriggst ok in de nee School
genau wat du verdeenst.
 
Hest du dien Oogen aver los
un ok dien Ohrn,
denn kannst du Angst un Arger di
un anneres erspoorn.
 
Denn lehrst du in de School
allns - wat du muß,
kommst jeden Middag üm Klock een
hungrig un vergnöögt no Huus.

Boben op’n Böhn in de nee School wöör een Bökeree inricht. Wenn ik dat recht erinner, hett Lehrer Freihofer dor toeerst de Arbeit mookt. Denn hett mien Vadder se övernommen un ik heff em dorbi holpen. Tweemol in de Week weern wi dor an Gangen för eenige Stünnen. Inbrööcht hett mienen Vadder dat een twete Stüürkoort un ünnern Strich nich mol föfftig Mark. Dor hebbt wi uns Soken packt un Gorstedt hett een Bibliothekarin instelln müßt - aver bestimmt för mehr Geld.
 
Mien Broder is no den Krieg ut’n Huus gohn un hett wat lehrt un is opletzt Sporkassenrendant in Haale bi Rendsborg worrn. Mien Süster güng 1951 no Sweden, wo se ok heiroodt hett. Ik heff 1955 heiroodt un bin no Hamborg trocken. So weern mien Öllern alleen in dat för jüm veel to groote Huus. 1959 hebbt mien Mann un ik dat Huus so ümbaut, dat wi dor tosomen leeven kunnen. In dit Johr schull mien Vadder pensioneert warrn, man dor wöör nix ut. He as Konrektor müß bit  1960 för den verstorbenen Rektor inspringen. Somit hett he eerst in April 1960 sien oole un eenzige School as Lehrer no veertig Johr mit’n groote Schooltüüt verloten.
 
Nu harr he Tiet för unsen Goorn. He hett plannt un kruudt, groovt un hackt un mit veel Spooß oornt un inmookt. Holt hacken ton anböten, Rosen meihn un affharken - he leev in sienen Goorn op. In Harvst güng he Brombeern un Nööt plücken. Radfohrn müch he geern un hett veele Tourn mit mien Modder mookt.
 
Un denn wöör Korten speelt: Skoot, Sössunsösstig un Canasta. Dat güng reegüm in de Noverschoop. Wat hebbt se för’n Spooß hatt. Männichmol sind wi ropgohn - wi dachen, se keemen dörch de Deek, son Larm hebbt se mookt.
 
Aver dat wöör weniger. Tweemol wöör mien Vadder orrig krank. Eenmol harr he eenen Abzest an den Kehlkoppdeckel un de Dokders int Krankenhuus harrn wenig Hoffnung. He bekrabbel sik aver wedder- he wull leeven. Denn harr he een ganz slimme Gallenoperatschoon, doch he keem dörch. Un denn wulln de Been nich mehr un wi hebbt em eenen Rollstohl köfft. Dormit is he spazeern gohn un wenn he nich mehr kunn, sett he sik dor rin. Wimhebbt em ok utfohrt, so is dat nich, doch de meiste Tiet is he alleen losfohrt mit sienen Fohrradersatz, as  he seggen dee.
 
Korten speelen kunn he liekers noch un hett em jümmers Spooß mookt. Uns Dochder Maren hett he veele plattdüütsche Geschichten vörleest un vertellt. Dat weer sien leevste Sprook. Aver he wöör ganz langsom mööd. An eenen Freedag kreeg he Neesblöden un mi bleev nix anners, as mit em int Krankenhuus tofohrn. De Dokders hebbt dat ok meist nich hinkreegen. He harr to veel Bloot verloorn un weer ganz schwach. Ik müß em dor loten. As wi em besöchen, glööv he, he seet int Auto un sä: Heino, fohr los.  He wull no Huus. Wi kreegen em aver nich wedder mit, un denn hett he opgeeven un is ganz liesen insloopen.
 
Wi hebbbt unsen Vadder verloorn. Op all de Frogen, de wi noch harrn un hüüt noch hebbt, gifft dat keen Antwort mehr. Dat is dat Slimmste. --