© Copyright by Erinnerungswerkstatt Norderstedt 2004 - 2017
https://www.ewnor.de / http://erinnerungswerkstatt-norderstedt.de
Ausdruck nur als Leseprobe zum persönlichen Gebrauch, weitergehende Nutzung oder Weitergabe in jeglicher Form nur mit schriftlichem Einverständnis der Urheber!
Diese Seite anzeigen im

Reis dörch Dithmarschen

Dit Stück Land an de Elv un an de Nordsee mit de Dieken, Köög un Wurten, sien fett Ackerland un den wieden Heven doröver, dat Vörland un dat Watt mutt man leeven lehrn.De Menschem dor sind stolt un flietig aver ok woortkarg. In de Wilster Marsch heet se Dippmarscher, un dat is een Strohwisch, de een Lock in’n Sack stoppen schall. Se meent son Flicken höllt mehr as söben Dithmarscher, de nix foot hebbt. Gor nich een beten nett, dünkt mi. Dat steiht so mien plattdüütsch Lexikon aver ok, dat de Dithmarscher in jüm ehr Wappen een Mehlbüdel mit’n Swienskopp un Sirup hebbt. Dat steiht dor wirklich, ik heff tweemol hinkeeken, aver ob dat wohr is, stünn nich dorbi. Dor kannst bloß seggen, jeder kann glööven, wat he will. Ik ok. Dat Slimme is, froogen magst ok nich - kunnst di jo blameern. Dat vörweg.

Wi weern op’n Weg no Brunsbüttel, wo wi Herrn Nikisch dropen schulln, de uns Dithmarschen wiesen wull. He stünn an de Fähr, mit de wi över den 166 m breeden Konol fohrn vörbi an de Slüsen von 1895. De weern dormols mit 120m Länge un 20m Breede een Sensatschon wie de ganze Konol, un de hüüt noch funkschoneert. Nu gifft dat dorto noch twee nee Slüsen, de mit 310m tweeunhalv Mol so lang un ok duppelt breet sind. Veele Scheep nutzt den Konol besonners de Russen. De Weg warrt doch önnig wat kötter, as wenn man üm Jütland rüm mutt.

Brunsbüttel, een lütte verslopenet Nest, is een Denkmol an oole Tieden. De lütten Hüüs rund üm de lüttje Kark, en Geschenk von’n dänschen König Christian, mit de veelen Linnenbööm dorüm hebbt jüm ehr Goorns no achtern. Se stoht dicht an dicht, een lehnt sik an dat annere.
De Kark is een Soolkark un hett een Königsloog för den Spender, de se nie ankeeken hett. Een Heider Holtschnitzer hett eenen eenmoligen Altar in’n Knorpelstil mookt. De twölf Biller in den schnitzten Rohmen sind bunt. Dat Ganze is schöön antokieken.

Dat Marschland wöör all int 14./15. Johrhunnert besiedelt von de Lüüd von de Geest. Den Geestrand kannst düütlich von de B5, de Stroot op den Diek nöömt, sehn. De Siedler hebbt Wurten baut, dat heet, se hebbt in jüm ehr Schörten de Eer op eenen Hupen droogen. Ok Unrot brööch de Wurten hoch. Dat heet ok, se hebbt sik hoch scheeten!! Man mutt ok mol wat ton Lachen hebben - aver wohr is dat. Herr Nikisch weet uns mit sien Vertelln to fesseln. He weet, wovon he snackt . Wieder geiht dat.

Merden in den Kaiser Wilhelm-Konol steiht een Windparkanloog, een Teststell för de Herstellers. In ganz Dithmarschen un langs de Küst stoht Windmotorn- meist Eegendoom von de Lüüd, de dor leevt. Mutt doch wohl wat bi över sien bi den Hannel mit Strom dörch Wind.

De Dieksander Koog is von 1933 bit 1936 baut worrn, he hett dormols Adolf Hitler-Koog heeten. Indiekt warrt all lang, ton Bispill hebbt Franzosen, de in den Krieg 1870/71 fungen wöörn, hier arbeidt. De meisten Hüüs hier hebbt Däcker ut brunet Eternit, Stroh- oder Reetdäcker gifft dat hier nich. Oppfalln doot de grooten Schünen, de för den Dithmarscher Kohl opstellt worrn sind. Hier warrt he bi 4°C loogert, bit he verköfft warrn kann - möglichst düür.

Wieder geiht dat no Friedrichskoog. De Krabbenscheep sind meist op See, aver son Krabbenbroot is doch wat Feinet. Wi fohrt bit an de Spitz, wo wi över den Diek kieken wöllt. De Trischendamm is dat eerste Stück Diek, de dat ganze Watt bit no Sylt indieken schull. Aver dat weer Utopie - de Vördenkers harrn sik böös verreekent. So is dat bleeven, wat dat weer - Watt!!

Trüüch von de Halvinsel geiht dat no Meldörp ton Meddageeten. Dorno vertellt uns Herr Nikisch ‘n beten ut de Dithmarscher Geschicht. In 13. Johrhunnert weern se hier autark ünner den Bremer Bischopp, de weer jo wiet weg, un so schull dat ok blieven. Man 1474 weer dörch een lediges Lehen (Schenkung) Dithmarschen Christian von Oldenborg tosproken. Dat wulln se eenfach nich akzepteern - de Dithmarscher. Un so mook sik een Heer von üm un bi föfftein Dusend Mann op’n Weg jüm dat Gehorchen bitobringen. Söss Dusend Landsknechte ünner Junker Thomas Slenz schulln de Hauptarbeit doon. De swatte Garde , so wöörn se nöömt, dach, dat se de Dithmarscher licht ünnerkriegen kunnen. Jüm ehr Roop weer: Wohr di Buur, de Gard de kümmt!

Man se harrn nich mit de Slitzohrigkeit von de Dithmarscher reekent. De dreihn den Spieß üm, un dat heet nu: Wohr di Gard, de Buur de kümmt! Un dat keem so. Den söben Kilometer langen Tross kunn man jo von wieden sehn. As se op den eenzigen Weg dörch de Masch wiet noog ran kommen weern, moken de Dithmarscher de Slüsen op un setten jüm ehr Land ünner Woter. De Landsknechten in jüm ehr iesen Rüsttüüg keemen ut dat Woter un de Klei nich wedder rut , tomol se von achtern jümmers wieder in de Slam drückt wöörn - de mehrsten versöpen.

De Dithmarscher harrn man dreehunnert Mann, de op de Schanz bi de Dusend-düwelswarft posteert weern. De moken kotten Prozess mit de Angriepers. Se wünnen disse Slacht. Dat weer an 17. Februar 1500. Bit 1559 weern se nu free. Denn müssen se aver, nodem se veele lütte Slachten verloorn harrn vör den Hertog von Oldenorg op den Heider Marktplatz kneen un den Huldigungseid swöörn. Dat is jüm wiß suur worrn.

Een annere Geschicht ut Dithmarschen is de von den Afteker, de in de Gegend von Hemmingstedt in söben Meter Deepde reinet PetroleumPetroleum (von Petro=Fels und Oleum= ÖL) ist ein Destillat aus Erdöl und kommt nicht in reiner Form vor, war aber der historische Ausdruck für Erdöl. fünn. Dat is de Grundloog von de hüütige Erdölgewinnung dor. Hüüt logert veer Millionen Tünnen Ööl in Soltkavernen ünner Dithmarschen as düütsche Reserve.

Wieder güng uns Fohrt över den Dellweg an de Dellerborg vörbi, de noch as Ringwall mit Bööm dorop, to erkennen is, no Lunden. Uns Ziel weer de Kark mit den Geschlechter Friedhoff. Veele Graffplatten sind Tügen ut oole Tieden, dorünner sind deepe un muurte Gruften, de veele Generatschonen lang nutzt wöörn. Dat Woort Geschlechter bedüüdt nich bloß Familje, veelmehr sind dat de Lüüd, de tosomen op een Wurt oder een Sandbank vör de Geest leevt hebbt also een Gemeenschoop. Op den Graffsteen von Peter Swyn (1537) is dorstellt, wie he doodsloon worrn is. He weer een echten Dithmarscher west un een von de achtunveerdig Mannslüüd, de för de Karkspeele in dat Dithmarscher Landgericht weern. Aver se weern oftmols uneens. In den Geschlechterkrieg wöör sien Dood besloten Sook. De Mörder wöör dingt — keener wull sik de Hannen blödig moken. Dorbi harr Swyn grood de Bloodrache affschafft, aver em hett dat nix nützt. Trotzdem schall de Spruch: Dor hest du aver Swien hatt! von em stammen. Ik dach jümmers, dat hett wat mit dat Swien as Glückssymbol to doon. Wer weet.

Wat disse 48 Karkspeellüüd leist hebbt, is, dat se eerst een Klosterschool dorno een Lateinschool , wo Theologie(katholisch) un Jura lehrt wöör, gründt hebbt. Disse School hett een Barg Intelligenz rutbrööcht. Warrt wohl so sien — bloß Dumme gifft dat nirgends.

Dat Land Dithmarschen weer jo nich so groot as dat hüüt is. Wi dröfft nich vergeeten, dat Meldorp dormols eenen eegenen Hoben harr - hüüt is dat Woter tein Kilometers wiet weg. Ok Lunden harr in Wollersen eenen Hoben, wo Scheep von Lunder Börger leegen. Man dröff nich översehn, dat de Dithmarscher nich bloß Buurn sondern Kooplüüd un Reeder weern.

Goht wi noch mol in de Geschicht wiet trüüch. No de letzte Iestiet bill sik toeerst dat Elbeurstromtal, un de Geestrand weer de Küst. Dorvör leeg Woter un Schlick, so as hüüt dat Watt. Wat aff un an ut Woter recken dee, weer von de Geest affreeten un weer unfruchtboret Land, aver goot as Ünnerbau för Strooten. Sehn kannst dat an de Bööm, de dor waßt. Meist sind dat Vogelkirschen, de deep wöddelt, weil de Eer dat Woter nich holn kann.

Von Lunden geiht de Fohrt no Wesselburen. Dat weer, as se von Wessel ut besiedelt wöör, een Insel in de Eidermündung.De lütte Oort - hüüt een lütte Stadt- is mehrmols affbrennt. Eenmol weil Knecht un Magd sik nich eenig weern, wer dat Füür in de Nacht höden schull — un beide to Bett güngen. De letzte Brand 1736 hett bloß een Huus stohn loten, allns Annere is nee baut worrn. De Kark in de Mitt, de Strooten loopt all op de Mitt to — een runde Stadt. Dat eenzige Huus wat stohn bleev, höör eenen Mohr to, un dor weer Friedrich Hebbel Loop- un Lehrjung.

De Kark hett Johann Georg Schott wedder opbaut. De Toorn is noch romanisch. De Kark hett deelwies noch gotische Spitzbogens un ok gotische Siedenscheep. Allns hett he mit een Muldendack todeckt, den een russische Zibbeltoorn opsitt. De Barockaltar un ok de Kanzel sind ut katholische Tiet un ok de Ohrnbeichtstöhl, obwohl de Menschen dor hüüt all evangelisch sind.

Langsom wöör dat Tiet, un no so veel Vertelln von Herrn Nikisch weern wi ok mööd, uns op de Fohrt no Norderstedt to moken. Över St. Michaelisdonn, dat eerst bekannt wöör dörch de Bohnstreck von Brunsbüttel no Heid un von Marne no Itzehoe , fohrn wi wedder non Konol, wo uns Reisleiter sik in sien affstelltet Auto sett, un denn wieder no Huus.

De neegste Tour no Dithmarschenis is he wedder dorbi. He hett uns noch so veel to vertelln. Dorbi is he gor keen echten Dithmarscher, aver ik as anfangs sä, he hett dit Land leeven lehrt.